Versterkt het VN-belastingkader de zekerheid of leidt het tot nieuwe versnippering?

Versterkt het VN-belastingkader de zekerheid of leidt het tot nieuwe versnippering?

De onderhandelingen bij de Verenigde Naties over een Framework Convention on International Tax Cooperation gaan een technisch beslissende fase in. Het Intergovernmental Negotiating Committee (INC), begin 2025 opgericht, werkt aan zowel een raamverdrag als twee eerste protocollen. Het doel is de definitieve teksten in 2027 aan de Algemene Vergadering van de VN voor te leggen.

Hervorming van het internationale belastingstelsel is niet nieuw. De huidige besprekingen op VN-niveau gaan echter verder dan een stapsgewijze aanpassing.Zij raken aan kernbeginselen: waar heffingsrechten ontstaan, hoe grensoverschrijdende diensten worden belast en hoe geschillen worden voorkomen en beslecht.

Voor een economie als de Nederlandse, sterk verweven met mondiale waardeketens en sterk afhankelijk van grensoverschrijdende investeringen, zijn deze besprekingen niet theoretisch. Ze raken aan rechtszekerheid, kostenstructuren en risicobeheer van internationaal actieve bedrijven.

Drie terreinen waar het bedrijfsleven direct mee te maken krijgt

1. Toewijzing van heffingsrechten (artikel 5)

Het conceptverdrag gaat in op de ‘eerlijke toewijzing van heffingsrechten’. Voorstellen die nu op tafel liggen, zouden heffingsrechten erkennen in jurisdicties waar waarde wordt gecreëerd, waar markten liggen of waar omzet wordt gegenereerd.

In sommige versies is ook de mogelijke heronderhandeling van bestaande belastingverdragen genoemd.

Voor groepen met hun hoofdkantoor in Nederland en voor multinationale dochterondernemingen die hier actief zijn, roept dit een aantal praktische vragen op:

• Hoe verhouden nieuwe nexusbegrippen zich tot de bestaande normen voor de vaste inrichting?

• Kunnen meerdere jurisdicties heffingsrechten claimen over hetzelfde inkomen?

• Blijft de bescherming uit bestaande bilaterale verdragen intact?

Op dit moment bevat het concept nog geen expliciete, afdwingbare waarborg tegen dubbele of meervoudige belastingheffing.Zonder die duidelijkheid kunnen overlappende claims tot meer geschillen leiden en gevolgen hebben voor effectieve belastingtarieven, transferpricingmodellen en beslissingen over grensoverschrijdende structurering.

Voor bedrijven die langetermijninvesteringen, financieringsstructuren of platforms voor intellectuele eigendom beheren, blijft voorspelbaarheid in de toepassing van verdragen een fundamenteel onderdeel van de risicobeoordeling.

2. Belastingheffing op grensoverschrijdende diensten

In het kader van het conceptprotocol over grensoverschrijdende diensten wordt steeds vaker gesproken over bronheffing over het brutobedrag. Dat zou mogelijk het standaardmodel worden, met in bepaalde gevallen een optie voor heffing over het nettobedrag.

Voor dienstenintensieve sectoren als engineering, consultancy, digitale diensten, logistiek en financiële dienstverlening heeft dit directe operationele gevolgen:

• Brutoheffing gaat voorbij aan de onderliggende kosten en marges.

• Voorkoming van dubbele belasting is niet altijd volledig of tijdig beschikbaar.

• De cashflow kan onder druk komen als belasting wordt ingehouden vóór de winst is gerealiseerd.

Een onafhankelijk economischonderzoek dat ICC bij Oxford Economics heeft laten uitvoerenwijst erop dat bronheffing over het brutobedrag gevolgen kan hebben voor handels- en investeringsstromen, vooral waar belastingen niet volledig verrekenbaar zijn.

Voor kleinere bedrijven en scale-ups met dunne marges kan het effect naar verhouding groter zijn.

3. Het voorkomen en beslechten van geschillen

Een tweede protocol gaat over het voorkomen en beslechten van geschillen. Besproken worden onder meer advance pricing agreements (APA’s), gezamenlijke controles en de vraag of verplichte bindende arbitrage als sluitstuk zou moeten worden opgenomen.

Vanuit het bedrijfsleven bezien is de effectiviteit van mechanismen voor geschillenbeslechting geen procedureel detail. Zij is direct van invloed op:

• Duur van de fiscale onzekerheid

• Voorzieningen en verwerking op de balans

• Toegang tot kapitaal

• Vertrouwen van investeerders

De ervaring leert dat zaken vaker al in de Mutual Agreement Procedure (MAP) worden opgelost wanneer arbitrage als geloofwaardig mechanisme beschikbaar is.

Blijven geschilmechanismen optioneel of zwak vormgegeven, dan kan onopgeloste dubbele belasting jarenlang voortduren.

Samenspel met bestaande verdragennetwerken

Een structurele vraag blijft onbeantwoord: hoe verhouden het raamverdrag en de protocollen zich tot het bestaande netwerk van bilaterale belastingverdragen?

Naar verwachting komt dit in een later artikel van het verdrag aan de orde, maar er is nog geen concepttekst gedeeld.

Voor het Nederlandse bedrijfsleven is duidelijkheid op dit punt cruciaal. Nederland heeft een van de uitgebreidste verdragennetwerken ter wereld. Als nieuwe VN-normen naast verdragsbepalingen gaan gelden of die zelfs opzij kunnen zetten, krijgen bedrijven mogelijk te maken met parallelle nexustoetsen, tegenstrijdige interpretaties en meer complexiteit in de compliance.

ICC benadrukt consequent dat verenigbaarheid met bestaande verdragskaders en expliciete mechanismen ter voorkoming van dubbele belasting onmisbaar zijn voor rechtszekerheid.

Meer dan beleid: operationele en governancerisico’s

Naast de discussies over toewijzing en bronheffing vragen ook andere onderdelen van de onderhandelingen om precieze formuleringen, waaronder de definities van illegale geldstromen en schadelijke belastingpraktijken.

Onduidelijke terminologie kan leiden tot uiteenlopende nationale interpretaties, reputatierisico en dubbel administratief werk. Aansluiting bij gevestigde internationale standaarden beperkt dat risico.

Voor multinationale groepen raakt fiscale governance steeds meer verweven met ESG-rapportage, toezicht door het bestuur en de aandacht van stakeholders. Juridische duidelijkheid en procedurele waarborgen zijn daarom niet alleen technische kwesties, maar ook governancevraagstukken.

Hoe het Nederlandse bedrijfsleven wordt vertegenwoordigd

ICC is de enige ondernemersorganisatie met de status van permanent waarnemer bij de VN in deze onderhandelingen en vertegenwoordigt bedrijven in ruim 170 landen.

ICC Netherlands zorgt ervoor dat Nederlandse inzichten hun weg vinden naar het mondiale onderhandelingsproces, via:

• Gestructureerde inbreng in ICC’s Global Tax Commission

• Bijdragen aan de inbreng op alle drie de workstreams

• Dialoog met Nederlandse overheden en internationale partners

De technische formulering doet ertoe. Veel onderhandelingen gaan nu over woordkeuzes die bepalen hoe beginselen in de praktijk worden uitgelegd.

De periode tot de zitting van augustus 2026, waarin nieuwe conceptteksten worden verwacht, is daarom een cruciaal moment voor inbreng.

Een venster voor technische invloed

Het doel van het verdrag is betere internationale samenwerking op belastinggebied. Voor het bedrijfsleven is de kernvraag hoe die samenwerking wordt ingericht: versterkt zij de voorspelbaarheid of vergroot zij de versnippering?

Een werkbare uitkomst vraagt om:

• Heldere beginselen voor toewijzing

• Expliciete waarborgen tegen dubbele belasting

• Uitvoerbare regels voor de belastingheffing op diensten

• Effectieve sluitstukken voor geschillenbeslechting

• Samenhang met het bestaande verdragsrecht

Het onderhandelingsproces staat nog open en veel lidstaten onderkennen het belang van rechtszekerheid en uitvoerbaarheid.

Voor Nederlandse bedrijven met grensoverschrijdende activiteiten is betrokkenheid in dit stadium van belang. Via de Global Tax Commission van ICC en de consultaties zorgen zij ervoor dat praktische operationele inzichten worden meegewogen voordat de teksten definitief zijn.

De internationale belastingarchitectuur wordt opnieuw afgesteld. De technische redactiefase die nu loopt, bepaalt hoe die architectuur in de praktijk gaat werken.

Via ICC Netherlands heeft het Nederlandse bedrijfsleven een directe lijn naar de mondiale onderhandelingen. Leden die aan dit proces willen bijdragen, nodigen wij uit contact op te nemen met onze Global Tax Commission nu wij onze volgende inbreng voorbereiden.