Wat geopolitieke versnippering betekent voor internationaal zakendoen

Het is bijna een jaar geleden dat we spraken metMichael Every, Global Strategist bij de Global Economics and Markets Division van Rabobank, over de invloed van geopolitiek op de internationale handel. Zijn kernboodschap was toen onomwonden: ‘Dit zijn slechts waarschuwingsschoten van de tektonische verschuiving die gaande is.’

Nu de wereld opnieuw worstelt met de gebeurtenissen in Venezuela, Groenland, Iran en Syrië, vroegen we Michael wat er is veranderd – en wat internationaal opererende bedrijven anders zouden moeten doen.

We beginnen het gesprek met geopolitieke versnippering en de vraag hoe bedrijven daarop moeten reageren. Michael is helder in zijn antwoord: ‘Het eerste wat bedrijven moeten doen, is een kwartier uit hun drukke dag nemen om te beseffen dat zij opereren binnen een overkoepelende omgeving. De fundamenten van die omgeving zijn niet de ECB, niet de EU-regelgeving en niet Wall Street; het is de mondiale geostrategische, geopolitieke en geo-economische architectuur. Begrijpt u die fundamentele architectuur niet, dan begrijpt u ook niet volledig wat er met uw bedrijf staat te gebeuren.’

Versnippering als het nieuwe normaal

‘Bedrijven zijn eraan gewend geraakt te opereren binnen een technocratische, grotendeels transparante en begrijpelijke wereldkaart’, legt hij uit. Dat is de voorspelbare en beheerste – zelfs welgemanierde – op regels gebaseerde wereldorde, waarvan het einde het afgelopen jaar veel in de media is besproken.

Dat deze wereld waarschijnlijk verdwijnt, is geen nieuw verschijnsel, merkt Michael op. ‘Wereldordes storten in. En als dat gebeurt, is dat in verreweg de meeste gevallen in de wereldgeschiedenis omdat landen nationale veiligheid boven markten stellen.’

Van oudsher was grondgebied het bezit waarvoor het de moeite waard was te vechten. ‘Nu zijn het grondstoffen: hoeveel olie heeft u? Hoeveel gas heeft u? Hoeveel lithium heeft u? Macht bepaalt welk land of welke groep landen toegang heeft tot deze kritieke supply chains.’

Het strategische dilemma van Europa

We leven nu in een wereld waarin Europa herhaaldelijk heeft gezegd: ‘we begrijpen het – dit is een wereld van hard power’. Toch laat Europa met weinig van zijn daden zien dat het dat ook echt begrijpt’, betoogt Michael. Zelfs met plannen om de militaire uitgaven geleidelijk naar 5 procent van het bbp te brengen, ‘blijft Europa nog jarenlang een militaire dwerg vergeleken met Amerika.’

Volgens hem heeft dat een harde consequentie voor bedrijven: ‘Als Amerika nu een tegenstander is… dan wint Amerika elke keer. Europa moet dus pragmatisch zijn in wat het wél kan doen.’

Pragmatisch handelen of misplaatste verwachtingen?

Lezers zullen wellicht wijzen op de recente handelsakkoorden met Mercosur en India als voorbeelden van zulk pragmatisch handelen. Over Mercosur is Michael weinig hoopvol: ‘Zeker als u de Donroe Doctrine meeweegt; ik vind het een lachertje om aan te nemen dat een papiertje tussen Mercosur en Europa belangrijker zal zijn dan een Amerikaans vliegdekschip voor de kust van Latijns-Amerika dat bepaalt wat er in- en uitgaat.’

Het akkoord tussen de EU en India vindt hij oprecht interessant, omdat het ‘voor het eerst laat zien dat Europa iets kan wat Amerika niet heeft gedaan’. Toch heeft hij stevige bedenkingen. ‘De grote lijn is dat Europa veel meer uit India gaat importeren. Daardoor krijgen veel Europese sectoren te maken met meer concurrentie uit India.’

‘Dit gaat niet alleen over Trump’, benadrukt Michael. Integendeel, voegt hij toe, er zijn wereldwijd meerdere spelers. ‘En niet bij allemaal is Amerika betrokken; andere landen doen dingen die we vaak over het hoofd zien. China bijvoorbeeld, waarvan Europa zich weigert los te maken en waarin het blijft investeren.’

De macht om te veranderen

Er is licht aan het eind van de tunnel: er is ruimte voor positieve actie. ‘De macht om de wereld te veranderen ligt in Europese handen. Maar ik vind dat Europa veel te veel in zichzelf gelooft en te weinig doet. Te veel ego en te weinig ergo’, stelt Michael.

‘Geostrategisch gezien zou Europa zijn internationale positie veel sterker maken door de Draghi-hervormingen door te voeren [verwijzend naar het Draghi-rapport uit 2024 over de Europese economische concurrentiekracht en de toekomst van de Europese Unie], die allemaal binnenlands zijn, dan met welk akkoord met India of wie dan ook. Maar zoals het nu is geregeld op het gebied van strategische autonomie, het verminderen van afhankelijkheden, investeringen en bestuurlijke hervorming, is er niets uit het Draghi-rapport opgepakt.’

Strategisch advies voor bedrijven

We stellen Michael de hamvraag waar geopolitieke strategen tegenop zien: heeft u advies voor internationaal opererende bedrijven? Hij antwoordt graag: ‘Europa versterkt zichzelf het meest en plant internationaal het beste voor de lange termijn door binnen Europa beter te plannen. Waarom kijkt u als Nederlands bedrijf steeds verder over de grens in plaats van te investeren in uw eigen blok? Wat kunt u doen met deze groep landen waarmee u veel meer gemeen heeft dan met andere?’

Zijn laatste punt sluit de cirkel: terug naar versnippering en de balans tussen risico’s en kansen. ‘Het versnipperingsproces heeft nog een lange weg te gaan’, besluit Michael. ‘Venezuela was slechts één voorbeeld. Als Cuba dit jaar valt, is dat er nog een. En wat als het Iraanse regime valt – en er ineens een nieuwe markt van 90 miljoen mensen opengaat?’

Voor bedrijven is de boodschap: niet verstijven, maar aanpassen. ‘De wereld verandert – dat brengt grote risico’s met zich mee, maar ook grote kansen. En daarom moeten bedrijven zelf de verandering zijn die zij in de wereld willen zien.’