Leiderschap begrijpen: een interviewreeks van ICC Netherlands

Leiderschap begrijpen: een interviewreeks van ICC Netherlands

Achter elke succesvolle loopbaan schuilt een verhaal dat het delen waard is. Ter gelegenheid van de start van het WISE-programma (Women in Strategic Engagement) van dit jaar zetten we in deze nieuwe artikelenreeks inspirerende senior professionals en bedrijfsleiders in de schijnwerpers. In openhartige gesprekken willen we praktische inzichten over leiderschap delen: de beslissingen die hun loopbaan hebben gevormd, de lessen uit tegenslagen en veranderingen, en het advies dat zij jongere generaties zouden geven in de complexe zakelijke wereld van vandaag. We verkennen ook welke uitdagingen en kansen deze leiders voor zich zien – en hoe bedrijven en individuen daar volgens hen met veerkracht, doelgerichtheid en impact op kunnen inspelen.

Om de reeks af te trappen,spraken we met Fabia Tetteroo-Bueno, een bedrijfsleider wier loopbaan haar door Europa, Azië en Latijns-Amerika heeft gevoerd. Na 28 jaar bij Philips is de in Brazilië geboren Fabia opgeklommen van trainee tot Senior Vice President. Ze woont en werkt nu in Nederland en begint aan een nieuwe fase in haar loopbaan: een fase die draait om impact maken buiten haar rol in het bedrijfsleven.

Fabia’s loopbaan begon met een tegenslag. In 2000 – twee jaar na de start van haar traineeship bij Philips in Brazilië – solliciteerde ze op een andere functie: een programma van drie maanden in Duitsland. Ze werd niet geselecteerd. Toen ze de hiring manager om uitleg vroeg, kreeg ze een antwoord dat de realiteit weerspiegelde waarmee veel vrouwen destijds in Brazilië te maken hadden. ‘De boodschap was: “ik zet niet graag vrouwen in dit soort functies, want als u zwanger wordt, verliezen we geld”’, herinnert ze zich.

Ze was teleurgesteld, maar een week voor de start van de opdracht trok de man die was gekozen zich terug: zijn vriendin was zwanger en hij wilde haar niet achterlaten in Brazilië. Fabia meldde zich meteen. ‘Er is iemand zwanger geworden en dat was ik niet. U hebt iemand nodig die Portugees en Engels spreekt; u hebt volgende week iemand nodig. En dat ben ik’, zei ze tegen de manager. De opdracht zou drie maanden duren. In plaats daarvan werd het het begin van een internationale loopbaan die inmiddels de helft van haar leven beslaat.

Fabia’s loopbaan laat zich kenmerken door internationale leiderschapsrollen en voortdurende verandering. Na Duitsland bracht haar werk haar naar Nederland, China, de Filipijnen, Panama en twee jaar geleden weer terug naar Nederland. Onderweg wisselde ze van sector en functie: van consumentenproducten en verlichting naar de zorg, met een gestage opmars naar de top van het management.

Meer vrouwen een stem geven in de boardroom

Fabia bereidt nu een overstap voor uit haar huidige directiefunctie, met een focus op leiderschapstransformatie. Daarbij richt ze zich vooral op gendergelijkheid in de zorg en op kunstmatige intelligentie (AI).

Een grote drijfveer daarvoor is wat zij ziet als een gebrek aan vrouwenstemmen op de hoogste niveaus van het bedrijfsmanagement. ‘Ik geloof dat vrouwen een andere stijl en een andere kracht in een bestuur brengen. Gezonde besturen zijn de besturen met een echte diversiteit aan denkwijzen. Op senior niveau hebben we in het algemeen andere stemmen, andere achtergronden en andere opvattingen nodig. Zo worden governance en strategie sterker.’

Het eerste onderwerp waar het gebrek aan vrouwenstemmen volgens haar ernstige gevolgen heeft, is de zorg. Fabia wijst erop hoe vaak vrouwen niet serieus worden genomen. ‘Een vrouw bij de dokter hoort zo vaak: “wat u voelt is normaal”. En “normaal” is niet per se “goed”.’ Volgens haar komt dat doordat de gezondheid van vrouwen van oudsher te weinig is onderzocht. ‘Er wordt te weinig onderzoek gedaan naar medische zorg voor vrouwen’, zegt ze. ‘Eigenlijk is het enige goed ontwikkelde onderzoek naar vrouwen het onderzoek rond zwangerschap.’

AI is haar tweede grote zorg. ‘Ook in AI ziet u vooroordelen’, zegt ze, ‘omdat de meeste modellen gebaseerd zijn op normen uit het verleden, en die normen worden in de meeste sectoren vooral bepaald door witte mannen’

Voor Fabia is het risico duidelijk: zonder verandering wordt de ongelijkheid groter. ‘Anders verandert er voor de volgende generatie niets’, waarschuwt ze. ‘We houden hiaten in medisch onderzoek en de vooroordelen in AI nemen exponentieel toe.’

Fabia verbindt deze missie met haar eigen weg als leider. Vroeg in haar loopbaan kreeg ze op het werk het etiket ‘pitbull’ opgeplakt vanwege haar directheid. Dat beviel haar niet en ze vroeg een coach waarom mensen haar zo zagen.

Zijn antwoord is haar bijgebleven: ‘U hebt te weinig vrouwelijke rolmodellen. U imiteert een man in uw manier van werken.’

De les was duidelijk: ze hoefde geen leiderschapsmodel te kopiëren dat niet bij haar paste. ‘Hoe kunt u een authentieke leider zijn als u iemand anders kopieert? Ik moest leren mezelf te zijn, maar ik deed mezelf ook een belofte. Ik dacht toen: “als we nu vrouwelijke rolmodellen missen, wil ik zorgen dat ik zelf een vrouwelijk rolmodel word voor volgende generaties, zodat zij niet worstelen met dezelfde problemen als ik”.’

Continenten verbinden

Deze doelen worden verbonden door een parallelle missie: de samenwerking tussen regio’s versterken. Fabia bracht een derde van haar loopbaan door in Europa, een derde in Azië en een derde in Latijns-Amerika, en denkt daarom de kloof te kunnen helpen dichten. ‘Er is in Latijns-Amerika en Europa veel kennis die niet wordt uitgewisseld; heel veel bedrijven daar zouden graag naar Europa uitbreiden en andersom.’ Zeker in het huidige geopolitieke klimaat denkt Fabia te kunnen dienen als ‘brug voor bedrijven die zich over continenten uitbreiden, met name in de zorg en AI’.

Een praktische aanpak

In haar werk aan leiderschapstransformatie kiest Fabia voor een praktische aanpak, gevoed door de vele lessen uit een lange internationale loopbaan. ‘Een van de belangrijkste dingen die ik heb geleerd, is dat het leven uit fases bestaat’, zegt ze. Aan het begin van een loopbaan is nieuwsgierigheid volgens haar alles. ‘U bouwt aan uw netwerk en uw kennisbagage, dus u moet nieuwsgierig zijn naar alles wat op uw pad komt’, zegt ze. ‘U moet ook openstaan voor feedback. Feedback is een geschenk: het is een manier om beter te worden.’ Later verschuift de focus naar het aanscherpen van vaardigheden en het opbouwen van diepere bekwaamheid. Ook dan blijft leren constant. ‘Nu nog meer moet u blijven leren en blijven ontwikkelen’, merkt ze op.

Volgens Fabia delen succesvolle mensen drie eigenschappen: ‘Toewijding, nieuwsgierigheid en bekwaamheid: dat zijn echt de dingen waar u naar moet streven.’

Veerkracht opnieuw definiëren

Omgaan met tegenslag en discriminatie is een ander terrein waarop Fabia waardevol advies geeft. ‘Ik heb tijdens mijn loopbaan zo veel domme opmerkingen gehoord, zo veel micro-agressie’, zegt ze. ‘In het begin, toen ik jonger was, raakte ik daar erg van streek. Maar ik heb geleerd om dingen niet persoonlijk op te vatten. Onwetendheid is een gebrek aan kennis; als iemand kennis mist, kunt u die persoon het beste kennis geven door aan te tonen dat hij of zij ongelijk heeft.’

Dit gespreksonderwerp brengt Fabia bij het begrip veerkracht. ‘Ik denk dat er drie reactieniveaus zijn wanneer u iets ergs overkomt. Het eerste is een fragiele reactie: u stort in. Dan is er veerkracht: u houdt uzelf overeind. En dan is er antifragiel: het vermogen om sterker te worden wanneer er iets ergs gebeurt.’

Ze gebruikt twee voorbeelden om haar punt te illustreren. Het eerste komt uit haar tijd in de Filipijnen, toen een zware tyfoon het land verwoestte. ‘U loopt over straat, u ziet puin, u ruikt lijken. Het was verschrikkelijk’, zegt ze. Haar antwoord daarop was zich richten op het versterken van haar team: ‘zo’n band opbouwen ondanks de tegenslag’.

Het tweede voorbeeld stamt uit de tijd dat ze in Latijns-Amerika leidinggaf aan een team van 6.000 mensen tijdens de coronapandemie. De financiële gevolgen waren ernstig: 25 procent van het personeel dreigde de baan te verliezen. Eén manier om dat te voorkomen was dat het hele team een deel van het vakantiegeld zou inleveren. ‘Ik heb die beslissing niet eenzijdig genomen. We hebben als team gestemd: een deel van ons zou er zwaar onder lijden, of we zouden er allemaal een beetje onder lijden. Iedereen stemde voor het delen van de pijn – en daardoor werden we als team veel sterker.’

Optimisme over de toekomst?

Gezien de huidige scheve genderverhouding in bedrijfsbesturen: is Fabia optimistisch over haar ambitie om een gelijk speelveld te creëren onder besluitvormers in het bedrijfsleven?

‘Ik was superoptimistisch tot corona’, zegt ze. ‘Dat was een heel negatief moment; ik zag zo veel goede vrouwen de arbeidsmarkt verlaten. Dan beseft u hoeveel druk vrouwen ervaren door de “onzichtbare” taken rond moederschap en zorg.’ Haar antwoord aan vrouwen die om loopbaanadvies vragen, is dan ook direct: ‘Wees kieskeurig in uw partnerkeuze: u hebt iemand nodig die de lasten deelt en uw loopbaankeuzes echt steunt. Iemand die u niet afremt.’

Ondanks tegenslagen blijft ze hoopvol. ‘Gen Z is bijvoorbeeld gelijkheidsgezinder en strijdbaarder als het gaat om gelijke plichten en gelijke rechten.’ Ze ziet ook potentieel in technologie. ‘Ik ben heel optimistisch over wat kunstmatige intelligentie kan doen, als we het goed aanpakken’, zegt ze. ‘In theorie kan iedereen een eigen AI-tool maken. Dat stelt heel veel mensen in staat om te innoveren – om een probleem in hun gemeenschap op te lossen – dat is het mooie aan deze technologie.’

Maar Fabia is duidelijk: vooruitgang gaat niet vanzelf. ‘Deze strijd is nog niet gewonnen’, zegt ze. ‘Het is nog steeds een weg die we afleggen.’ Voor haar bepaalt die weg nu het volgende hoofdstuk van haar loopbaan – een hoofdstuk waarin succes niet alleen wordt afgemeten aan persoonlijke prestaties, maar aan de impact die ze voor anderen helpt creëren.