De prijs van het niet weten

In april 2026 publiceerde de International Chamber of Commerce een rapport met concrete cijfers over een probleem dat bestuurders al jaren voelden. Het onderzoek beslaat tien grote economieën die samen goed zijn voor ongeveer 70% van het mondiale bbp. Het rapportThe Cost of Uncertainty on Investmentconstateert dat de sterk gestegen onzekerheid over het economisch beleid in 2025 leidde tot een geschatte daling van de wereldwijde bedrijfsinvesteringen met 202 miljard dollar. De beleidsonzekerheid kwam bijna 3,5 keer zo hoog uit als het historisch gemiddelde. Daarmee overtrof zij de pieken tijdens de financiële crisis van 2008 én de coronapandemie. De vooruitzichten voor 2026 zijn nog somberder: houdt de volatiliteit even sterk aan, dan kunnen de verliezen bijna verdubbelen tot 380 miljard dollar.

ICC-hoofdeconoomMélanie Laloumspeelde een belangrijke rol bij de opzet van het onderzoek en gaf Oxford Economics opdracht voor het rapport. Zij heeft een macro-economische achtergrond bij de Wereldbank en de Inter-American Development Bank. Bij ICC richt haar werk zich vooral op internationale handel, klimaat en belastingen. Ze onderzoekt hoe verschuivingen in het mondiale beleid doorwerken in investeringsbeslissingen.

The Cost of Uncertainty on Investmentbegon als een vraag die voortkwam uit nieuwsgierigheid. Vorig jaar ging het overal over tarieven en kozen bedrijven massaal voor een afwachtende houding. Mélanie stelde bestuurders van kamers van koophandel in het mondiale ICC-netwerk een eenvoudige vraag: wat is voor bedrijven in uw land de belangrijkste zorg op handelsgebied? Ze bood een lijst met opties: tarieven, wijzigingen in handelsakkoorden, import- en exportbeperkingen en meer. Het antwoord had ze niet verwacht. ‘Onzekerheid werd het vaakst genoemd en overtrof daarmee tarieven als grootste uitdaging voor de handel. Dat verraste ons echt.’

Deze ontdekking werd het startpunt voor een veel ambitieuzere exercitie: een bedrag plakken op wat onzekerheid werkelijk kost. Laloum gaf Oxford Economics opdracht een analyse uit te voeren rond drie vragen.

1.       Hoe ontwikkelde de onzekerheid zich in 2025? (en hoe verhield dit zich tot eerdere crises zoals COVID-19 of de wereldwijde financiële crisis?)

2.     Hoe zwaar heeft de onzekerheid op de bedrijfsinvesteringen gedrukt?

3.     Hoe kunnen de investeringen in 2026 reageren als de onzekerheid toe- of afneemt?

Het onderzoek richtte zich op tien grote economieën: Brazilië, Canada, China, de EU-4 (Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje), India, Japan, Mexico, Zuid-Korea, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Deze landen zijn gekozen op grond van de beschikbaarheid van data en om een breed scala aan perspectieven op de wereldeconomie te vangen. De beleidsonzekerheid is gemeten met de Economic Policy Uncertainty (EPU) Index, in 2016 ontwikkeld door Baker, Bloom en Davis. De index meet hoe vaak termen over economie, beleid en onzekerheid samen voorkomen in grote nieuwsmedia.

De resultaten uit tien economieën

Wat de data lieten zien, was ongekend van omvang. In 2025 steeg de onzekerheid in verschillende onderzochte landen boven alle historische niveaus uit. ‘De investeringen in Canada en Mexico werden het hardst geraakt door onzekerheid’, merkt Mélanie op. Als nauwe handelspartner van de Verenigde Staten beleefde Canada een turbulent 2025, met de ene tariefaankondiging na de andere en herhaalde koerswijzigingen in het handelsbeleid. Daardoor kende Canada in het tweede kwartaal van 2025 veruit de grootste EPU-piek ooit. Mexico heeft in het verleden hogere niveaus van onzekerheid gekend. ‘Maar als opkomende economie blijft het land structureel kwetsbaarder voor externe schokken, waardoor investeringen bijzonder gevoelig zijn voor toenemende onzekerheid.’ De toename van de onzekerheid in Zuid-Korea heeft een specifiekere oorzaak: binnenlandse politieke instabiliteit boven op externe handelsdruk.

China levert het meest contra-intuïtieve resultaat op: het land bleek relatief goed bestand tegen de onzekerheidsschok van 2025. Het rapport voert dit terug op 2018, toen de eerste regering-Trump Chinese import met tarieven ging treffen. ‘Bedrijven in China opereren sinds 2018 in een omgeving met verhoogde onzekerheid en hebben hun strategie daar geleidelijk op aangepast. Daarom bleef het effect van de schok in 2025 beperkt in vergelijking met andere landen’, zegt zij.

Brazilië en India lieten een verwante, maar andere vorm van veerkracht zien. ‘Als grote, relatief protectionistische economieën met een omvangrijke binnenlandse markt zijn beide landen minder afhankelijk van externe vraag. Daardoor zijn ze minder blootgesteld aan schokken door handelsvolatiliteit’, voegt zij toe.

Voor Zuid-Korea geldt het omgekeerde. Deze sterk handelsafhankelijke economie zag de bedrijfsinvesteringen fors dalen, mede door de blootstelling aan het Amerikaanse handelsbeleid, vooral in de auto- en staalsector.

Bij de EU-4-economieën (Frankrijk, Duitsland, Italië en Spanje) en Japan bleven de investeringsverliezen relatief beperkt. Als grote, gediversifieerde ontwikkelde economieën zagen beide de investeringen met ongeveer 1% dalen door de hogere onzekerheid. Hun lagere gevoeligheid voor onzekerheidsschokken komt voort uit de diepte en stabiliteit van hun binnenlandse kapitaalmarkten, uiteenlopende financieringsbronnen en institutionele kaders die bedrijven op middellange termijn meer zekerheid bieden.

Het Verenigd Koninkrijk werd van alle onderzochte landen het minst geraakt, wat kan samenhangen met de brexit. ‘De onzekerheidsschok rond de brexit was zowel aanzienlijk groter als hardnekkiger dan de schok van 2025. Bovendien had het VK in 2025 een relatief minder conflictueuze handelsrelatie met de VS dan veel Europese landen.’

De Verenigde Staten zagen in dollars het grootste investeringsverlies (74 miljard dollar), al zou het succes van de AI-boom de klap van de beleidsonzekerheid hebben verzacht. De bedrijfsinvesteringen groeiden in 2025 met 4,1%, maar zouden zonder de verhoogde onzekerheid op 5,9% zijn uitgekomen.

Er is geen pasklaar recept

Nederland maakt geen deel uit van de steekproef van tien landen, door beperkte data en niet door gebrek aan relevantie. Toch is uit het bredere patroon in het rapport duidelijk wat dit betekent voor een kleine, sterk handelsafhankelijke economie: openheid voor handel vergroot de blootstelling aan onzekerheidsschokken.

Op de vraag welk advies zij internationaal opererende Nederlandse bedrijven zou geven, zegt Mélanie dat er geen simpele formule is. Wel wijst ze op twee strategieën die steeds terugkomen in het Chamber Pulse-rapport van ICC, gebaseerd op enquêtes onder bestuurders van kamers van koophandel in het mondiale ICC-netwerk. ‘Ten eerste hebben de meeste bedrijven hun productie niet verplaatst, maar juist hun exportmarkten en leveranciers gespreid. Ten tweede kozen bedrijven in 2025 ervoor hogere kosten zelf op te vangen of door te berekenen aan consumenten, om hun concurrentiepositie en winstgevendheid te beschermen.’ Het resultaat noemt zij een gelijktijdige inzet op mondiale én lokale strategieën: klanten en leveranciers spreiden waar dat kan, in het besef dat China volledig uitsluiten onrealistisch is gezien de industriële capaciteit en het kostenvoordeel van het land.

Rationele reacties op onzekerheid

Naast de investeringscijfers wilden we Mélanie vragen naar de psychologische kant van onzekerheid. In haar antwoord onderscheidt zij drie kanalen waarlangs onzekerheid investeringsbeslissingen beïnvloedt. ‘Het eerste is de afwachtende houding: bedrijven stellen investeringen uit, omdat onzekerheid de waarde van wachten op meer informatie vergroot. Het tweede is dat beleggers bij toenemende beleidsonzekerheid een hogere risicopremie vragen, wat leidt tot hogere financieringskosten. En het derde is het voorzorgskanaal: bedrijven beperken hun uitgaven en bouwen kasreserves op naarmate de vooruitzichten minder voorspelbaar worden.’

Alle drie de reacties zijn rationele antwoorden op onduidelijke of tegenstrijdige signalen van beleidsmakers. ‘Als bedrijven geen helderheid hebben over de richting van het economisch beleid – of als beleidsboodschappen gemengd of slecht gecommuniceerd worden – wordt plannen, investeren en beslissen op lange termijn veel moeilijker. Dat geldt vooral voor het mkb’, zegt zij. In Mexico waren veel kleinere bedrijven volgens haar simpelweg voorzichtig en ‘wachtten ze af hoe de onderhandelingen tussen de regering-Trump en de Mexicaanse regering zouden uitpakken’.

Hoe zit het met de toekomst?

In de prognoses van het rapport voor 2026 lopen de belangen verder op. Voor een ongunstig scenario vroeg Mélanie aan Oxford Economics door te rekenen wat er gebeurt als elke economie in de steekproef een even grote onzekerheidsschok krijgt als Canada in 2025. De uitkomst: de kosten van onzekerheid kunnen ruwweg verdubbelen, van de geschatte 202 miljard dollar in 2025 tot ongeveer 380 miljard dollar in 2026.

Belangrijk is dat het rapport in opdracht werd gegeven aan het begin van het conflict met Iran, toen er nog grote onzekerheid bestond over het verloop van de situatie en de economische gevolgen ervan. ‘Op dit moment voelt dit heel tastbaar’, zegt Mélanie. ‘We hebben de afgelopen zes maanden echt in onzekerheid geleefd. Als econoom heb ik nog nooit meegemaakt dat prognoses elke week werden bijgesteld.’

Haar conclusie is ondubbelzinnig. Onzekerheid is geen ruis op de achtergrond die bedrijven zomaar kunnen negeren. ‘Bedrijven hebben duidelijkheid nodig over de weg vooruit’, zegt zij. ‘Onzekerheid heeft een prijs en die is aanzienlijk – daar valt niet omheen te komen.’ Veel van haar presentaties opent zij inmiddels met een uitspraak van Nicolai Tangen, CEO van het Noorse staatsinvesteringsfonds: ‘Stabiliteit is nog nooit zo instabiel geweest.’ Weinig observaties vatten het afgelopen jaar bondiger samen.

Wilt u het hele rapport lezen? Download het hier.

https://iccwbo.org/news-publications/report/the-cost-of-policy-uncertainty-on-investment/

De kosten van onzekerheid voor investeringen: kerncijfers

• In 2025 kwam de onzekerheid over het economisch beleid uit op bijna3,5 keer het historisch gemiddelde– hoger dan de pieken tijdens de wereldwijde financiële crisis en COVID-19

• Als gevolg daarvan daalden de wereldwijde bedrijfsinvesteringen met1.4%, gelijk aan202 miljard dollaraan verloren of uitgestelde investeringen

• Zonder de onzekerheidsschok zouden de wereldwijde investeringen met meer danvier keerdat tempo zijn gegroeid

• De groei van de wereldwijde investeringen vertraagde in 2025 tot slechts0.4%– minder dan een kwart van het potentiële tempo

• Canada en Mexicowerden het hardst geraakt; hun investeringen lagen naar schatting respectievelijk6,8% en 5,3% lagerdan anders het geval zou zijn geweest

• HetVerenigde Statennoteerden het grootste nominale verlies:74 miljard dollar, ondanks sterke door AI gedreven investeringen

• HetEU-4 en Japanbeperkten de verliezen tot ongeveer1%, dankzij meer gediversifieerde economische structuren

• HetVKwerd van de tien onderzochte economieën het minst geraakt

Vooruitzichten voor 2026

• In een ongunstig scenario kunnen de wereldwijde investeringsverliezen bijnaverdubbelen tot 380 miljard dollar(gelijk aan 100% van alle buitenlandse directe investeringen die in 2025 naar Noord-Amerika stroomden)

• In een gunstig scenario kan meer beleidsduidelijkheid nog eens252 miljard dollaraan investeringen opleveren

• Het verschil tussen beide uitkomsten: meer dan630 miljard dollar