Omgaan met geopolitieke risico’s in een verdeelde wereld

Omgaan met geopolitieke risico’s in een verdeelde wereld

Een interview met Tobias Wellner, Senior Analyst, Control Risks

In een wereld vol geopolitieke spanningen, versnipperde regelgeving en steeds kwetsbaardere supply chains lopen bedrijven risico’s die complexer – en ingrijpender – zijn dan ooit. Om te verkennen hoe organisaties met deze onzekerheid kunnen omgaan, spraken we metTobias Wellner, Senior Analyst bij het wereldwijde gespecialiseerde risicoadviesbureauControl Risks.

Tobias werkt vanuit Berlijn en richt zich op geopolitiek, sancties en handelsbeperkingen. Daarbij put hij uit het netwerk van Control Risks met meer dan 90 analisten wereldwijd. Zijn blik is gevormd door jarenlang advieswerk voor multinationals, maar ook door zijn eerdere werk in humanitaire hulp en vredesopbouw – onder meer aan het front van het conflict in Zuid-Sudan. Die ervaring bepaalt nog altijd hoe hij risico’s begrijpt en beheerst.

Als we spreken over geopolitiek risico: aan welke vraagstukken moeten bestuurders vandaag de dag de meeste aandacht besteden?

Tobias:Ik zie twee overkoepelende trends die het wereldwijde bedrijfsleven meer dan wat ook zullen bepalen. De eerste is de toenemende complexiteit van regelgeving. We zien een heropleving van industriebeleid en groeiend overheidsingrijpen, vooral in strategische sectoren als tech, defensie en hernieuwbare energie. De concurrentie tussen de VS en China is daarvan de grootste aanjager: beide kanten zetten steeds vaker sancties, tarieven en exportcontroles in. China breidde onlangs de exportcontroles op technologie voor zeldzame aardmetalen uit, en de VS breidde het eigen instrumentarium voor exportbeperkingen uit. Het handelsbestand van oktober blijft fragiel. Beide partijen houden vast aan strategische concurrentie op de lange termijn. Hun handelsbeperkende maatregelen – vaak gepresenteerd als bescherming – werken door in mondiale supply chains en leveren enorme uitdagingen op voor complianceteams. Bedrijven hebben sterkere interne capaciteit nodig op het gebied van sancties, handelscontroles en regelgevingsanalyse. En dit gaat niet alleen over de VS en China. Door de groeiende mondiale complexiteit zien we de opkomst van de zogenoemde middenmachten: landen als Mexico, Brazilië, de VAE, Saoedi-Arabië, Turkije, Zuid-Afrika, Vietnam en Indonesië. Deze landen versterken hun eigen regelgeving flink om de groei van hun economie te ondersteunen.

De tweede trend is de groeiende minachting voor territoriale integriteit. We krijgen te maken met nog meer regionale conflicten. Dat heeft duidelijke gevolgen voor bedrijven en vergroot vooral de operationele en veiligheidsrisico’s. Bedrijven moeten hun mensen veilig houden tijdens oorlogshandelingen, veilig reizen mogelijk maken en veiligheidsincidenten beheersen. Niet alleen supply chains worden geraakt, ook de reputatierisico’s nemen toe. Medewerkers, investeerders en de samenleving verwachten dat bedrijven duidelijker stelling nemen over conflicten en politieke kwesties.

Hoe moeten bedrijven omgaan met de spanning tussen gedurfde strategische keuzes in onzekere tijden en de neiging tot overdreven voorzichtigheid?

Tobias:Daar bestaat geen pasklaar antwoord op, maar er zijn een paar aandachtspunten. Ten eerste hebben besluitvormers in het bedrijfsleven een goede aanvoer van geopolitieke risicoanalyse nodig, en niet de krantenkoppen van vandaag. We ontwikkelen vaak samen met bedrijven geopolitieke scenario’s, elk met heldere aannames, indicatoren en triggers. We gaan naar een veel versnipperder en flexibeler handelssysteem, bepaald door de diversificatie van mondiale supply chains. De bedrijven die overleven, zijn de bedrijven die kunnen werken binnen uiteenlopende regelgevingskaders en wendbaar blijven bij een groeiend aantal conflicten en toenemende regeldruk. Tegelijk vinden zij een balans tussen voorzichtige en strategische besluitvorming.

Ten tweede moeten bedrijven van reactief crisismanagement naar ingebedde weerbaarheid. In de praktijk betekent dat: accepteren dat volatiliteit normaal is en geen uitzondering. De verschuiving van ‘just in time’ naar ‘just in case’ is echt. Dat brengt wel eigen risico’s mee: als volatiliteit normaal wordt, is alles een mogelijke crisis. Daardoor wordt het voor een bedrijf veel moeilijker om te prioriteren, te plannen en te innoveren.

Geopolitieke risico’s en de supply chain: hoe effectief of houdbaar zijn strategieën als near-shoring, friend-shoring en het ontkoppelen van supply chains?

Tobias:Weinig bedrijven kunnen of willen zich volledig loskoppelen van bepaalde markten, zoals China. Wat we in plaats daarvan zien, is diversificatie: een mix van near-shoring en friend-shoring, gecombineerd met strategieën met meerdere routes en meerdere leveranciers. Na jaren van verstoringen – de pandemie, de oorlog in Oekraïne, het conflict in Gaza, handelsoorlogen – rekenen bedrijven en overheden volatiliteit nu in. Verstoringen in de supply chain, extreem weer of nieuwe tarieven zijn geen verrassing meer. Ze horen bij de nieuwe werkelijkheid.

Hoe kunnen bedrijven de belangrijke informatie filteren uit alle ruis van deze onvoorspelbare wereld?

Tobias:Er zijn veel koppen, veel ruis. Iedereen wordt daarmee bestookt. U moet naar de ruis luisteren, maar u moet ook leren de onderliggende muziek te herkennen: de patronen en drijfveren die van belang zijn vooruwbedrijf. Scenarioanalyse helpt. Sterke interne complianceteams helpen. Samenwerking met lokale stakeholders helpt. Maar bovenal hebt u een gedisciplineerd proces nodig om geopolitieke ontwikkelingen te verbinden met zakelijke beslissingen.

Welke verschuivingen in de geopolitieke orde bepalen de komende 5–10 jaar het meest het wereldwijde bedrijfsleven?

Tobias:Er springen er drie uit.

De eerste is een complexer, los multipolair systeem. De VS trekken zich op sommige terreinen terug, China stelt zijn mondiale betrokkenheid bij en veel regionale machten worden assertiever. Internationale organisaties zoals de VN blijven van belang, maar vooral als diplomatiek forum en niet als sterke regelgever. Verwacht meer bilaterale afspraken en regionale blokken.

De tweede is een bepalende dreiging waarover we al heel lang praten: klimaatverandering. De wereld is in het algemeen simpelweg niet klaar voor de snelle veranderingen die het klimaat ons brengt. Ik denk dat iedereen – bedrijven én samenlevingen – veel meer verstoringen en verschuivingen in supply chains moet verwachten door klimaatgerelateerde ontwrichting. Vooral, maar niet uitsluitend, in opkomende markten.

En ten derde maak ik me persoonlijk zorgen over de afkalving van de democratie. Niet alleen omdat ik de democratie een warm hart toedraag, maar ook vanuit zakelijk oogpunt. Democratische processen zoals verkiezingen, instituties en regelgevingsprocessen: als die niet meer transparant zijn, verstoort dat het gelijke speelveld. En dat is schadelijk voor de economie als geheel.

Maar er is ook goed nieuws: landen in het mondiale Zuiden versnellen de diversificatie van hun handel en buitenlandse betrekkingen. Dat is een reactie op de geopolitieke volatiliteit. Deze landen willen af van hun afhankelijkheid van alleen de Amerikaanse markt, alleen de EU of China. We zullen veel meer handelsverbindingen zien, zoals de nieuwe handelsakkoorden tussen Mexico en Brazilië, de toenadering van Vietnam tot het mondiale Zuiden of de omvangrijke investeringen van de Golfstaten in Afrika. Dat biedt bedrijven kansen om te profiteren van deze groeiende zuid-zuidhandelscorridors.

Hoe verhoudt uw ervaring in humanitaire hulp, conflictanalyse en vredesopbouw zich tot geopolitiek risico voor het bedrijfsleven?

Tobias:Ik denk dat er twee lessen uit de humanitaire wereld zijn die enorm van belang zijn voor het bedrijfsleven. Ten eerste: lokale conflictanalyse. Wie in een oorlogsgebied werkt, moet zijn omgeving begrijpen om te overleven. Datzelfde geldt voor internationale bedrijven. Wie de politieke, sociale en veiligheidsdynamiek op de plekken van zijn activiteiten niet echt doorgrondt, stelt zijn bedrijf, zijn mensen en zijn reputatie bloot aan onnodig risico.

Ten tweede: humanitaire organisaties weten dat risico niet te vermijden is; het kan alleen worden beheerst. Mijn huidige werkgever heet bijvoorbeeldBeheersenRisks en nietVermijdenRisks. De humanitaire sector neemt weloverwogen risico’s op basis van diepgaande kennis van de situatie. Dat is een vaardigheid die bedrijven steeds harder nodig hebben.

Er is ook een dieper verband: vredesopbouw versterkt de veiligheidsomgeving waarvan alle economische activiteit afhangt. En praktisch gezien hebben hulpverleners vaak de beste lokale netwerken – overheid, maatschappelijk middenveld en gemeenschapsleiders. Bedrijven die nieuwe activiteiten plannen, kunnen enorm veel baat hebben bij die lokale inzichten.

Als u ceo’s één geopolitiek advies kon geven, welk advies zou dat zijn?

Tobias:De mondiale omgeving waarin bedrijven werken, blijft instabiel en de geopolitiek wordt niet eenvoudiger. We zitten in een overgang naar een meer versnipperde, flexibele en conflictgevoelige wereld. Investeer in inzicht in uw omgeving en bouw strategieën voor wendbaarheid, niet voor stabiliteit.

Control Risks | wereldwijd risicoadviesbureau