ICC en WCO publiceren aanbevelingen voor handelsfacilitatie en meer integriteit aan de grens

US$1,2 tot US$1,5 biljoen. Dat zijn de duizelingwekkende jaarlijkse kosten van alleen al omkoping – ongeveer 2 procent van het mondiale bbp per jaar. Toch is omkoping maar één kant van de verwoestende werking van corruptie. De werkelijke kosten reiken veel verder. Corruptie ondermijnt de fundamenten van eerlijke handel en economische groei: het vertrouwen in instituties brokkelt af, de concurrentie raakt verstoord en er ontstaan kunstmatige barrières die kansen voor bedrijven wereldwijd smoren. Corruptie gedijt juist daar waar handelsfacilitatie het hardst nodig is: in complexe, ondoorzichtige omgevingen waar procedures over meerdere overheidsinstanties lopen en discretionaire besluitvorming ruimte laat voor misbruik. Micro-, kleine en middelgrote ondernemingen (MSMEs) en bedrijven met vrouwelijke eigenaren zijn in die situaties bijzonder kwetsbaar. Vaak ontbreekt het hun aan middelen om zware procedures te doorlopen of om de extra kosten van informele betalingen op te vangen.

Toch kan handelsfacilitatie – het vereenvoudigen en harmoniseren van internationale handelsprocedures – een krachtige hefboom zijn in de strijd tegen corruptie. Dat stelt een nieuw gezamenlijk paper van de World Customs Organization (WCO) en de International Chamber of Commerce (ICC).

Hoe beperkt handelsfacilitatie corruptie?

Door complexiteit te verminderen en transparantie te vergroten beperkt handelsfacilitatie de ruimte voor onrechtmatige praktijken. Goed uitgevoerd zorgen deze maatregelen voor een omgeving waarin corruptie moeilijker wordt én sneller aan het licht komt.

Grensprocessen digitaliseren om menselijk ingrijpen te beperken en heldere, transparante regelgeving opstellen die discretionaire besluitvorming inperkt: dat zijn concrete maatregelen voor handelsfacilitatie die de integriteit versterken. Publiek-private samenwerking speelt daarbij een essentiële rol, door collectief handelen te stimuleren en de uitvoering van integriteitshervormingen te versterken.

Deze inspanningen moeten berusten op het Trade Facilitation Agreement van de World Trade Organization (WTO) en de WCO Revised Kyoto Convention. Die vormen een cruciale basis voor sterkere integriteit, meer transparantie, minder discretionaire ruimte en beter voorspelbare grensprocedures op basis van duidelijke regels.

In veel landen is hervorming van de grenspraktijk echter dringend nodig. Neem exportvergunningen: bedrijven moeten soms langs meerdere overheidsloketten om papieren documenten te laten afstempelen – een tijdrovend en kostbaar proces. Als ambtenaren willekeurig om extra documenten vragen, ontstaat een voedingsbodem voor corruptie: zij kunnen dan om faciliterende betalingen vragen, terwijl bedrijven zich gedwongen voelen mee te werken om de procedure te versnellen.

Handelsfacilitatie is een krachtig middel tegen corruptie, maar kent ook risico’s en beperkingen. Denk aan datamanipulatie in gedigitaliseerde systemen, cyberdreigingen, interne corruptierisico’s en weerstand tegen nieuwe technologie. Om die kwetsbaarheden aan te pakken moeten zowel douaneautoriteiten als bedrijven een brede aanpak hanteren: stevige governancestructuren, regelmatige audits, cyberbeveiliging en trainingsprogramma’s. Publiek-private samenwerking via nationale comités voor handelsfacilitatie en kamers van koophandel is onmisbaar om vertrouwen op te bouwen en om effectieve handhaving te ontwikkelen die zowel de aanbod- als de vraagzijde van corruptie aanpakt.

Handelsfacilitatie in de praktijk

Vooruitstrevende bedrijven passen werkwijzen toe die aansluiten bij de principes van handelsfacilitatie en zetten die in tegen corruptie. Sommige bedrijven verplichten hun bedrijfsonderdelen om praktische maatregelen te nemen tegen het risico dat om betalingen wordt gevraagd. Zo digitaliseren zij gevoelige transacties en nemen zij juridische ondersteuning mee naar gesprekken met partijen waar dat risico groter is.

Andere bedrijven schrijven het gebruik van elektronische communicatie of e-overheidsoplossingen voor bij vergunningen, aanbestedingen en belastingen. Zo beperken zij persoonlijk contact met ambtenaren en de daaraan verbonden risico’s van omkopingsverzoeken.

Ook landen die inzetten op digitalisering boeken opvallende resultaten. In Guatemala digitaliseerde een project van de Global Alliance for Trade Facilitation de procedures voor aankomst en vertrek van schepen via het National Single Window (VUMAR). De doorlooptijden daalden met 85 procent en meerdere bezoeken ter plaatse waren niet langer nodig. Door deze hervorming werden alle transacties traceerbaar en controleerbaar. Dat laat zien hoe digitale handelsfacilitatie de ruimte voor corruptie verkleint, door papieren processen te vervangen door transparantere procedures waarover verantwoording kan worden afgelegd.

Concrete aanbevelingen voor de douane en het bedrijfsleven