Hoe bedrijven isolationisme en protectionisme kunnen aanpakken

Als Deputy Secretary General for Policy bij ICC Global,Andrew Wilsons werk richt zich op elk overheidsbeleid dat het bedrijfsleven raakt. Dat gaat van handel tot belastingen en van klimaat tot financiële regelgeving. Hij doet dat werk op verschillende niveaus: nationaal, in de EU, maar vooral bij diverse organen van de Verenigde Naties, zoals de WTO. Hij omschrijft de rol van ICC als ‘de stem van het bedrijfsleven in het internationale beleid, die ervoor zorgt dat wat bij de VN of de WTO wordt afgesproken echt aansluit bij de behoeften van lokale private sectoren over de hele wereld’. We spraken Andrew over de uitdagingen van de geopolitiek van vandaag: hoe die de internationale handel beïnvloedt, de mondiale verschuiving richting isolationisme en de impact (als die er is) van Trumps tweede termijn in het Witte Huis. Naast de reactie van ICC op deze vraagstukken bespraken we ook de mogelijkheden die bedrijven hebben om de trend van toenemend unilateralisme en protectionisme het hoofd te bieden.

Wat is de visie van ICC op de huidige stand van de geopolitiek?

We leven in een steeds meer gefragmenteerde en onzekere wereld. Er is een openlijk conflict in Oekraïne en, tot voor kort, in het Midden-Oosten. En er is grote spanning tussen de twee grootste economieën ter wereld: de VS en China. Daarnaast groeit in veel economieën gestaag een houding van unilateralisme en protectionisme.

Als we unilateralisme en protectionisme van dichterbij bekijken: welke gevolgen heeft dit voor de internationale handel?

Het handelsklimaat is veel complexer en zeker minder stabiel dan het was, bijvoorbeeld vóór de pandemie. In 2023 wierpen overheden wereldwijd 3.000 nieuwe handelsbelemmeringen op. Dat is een vervijfvoudiging ten opzichte van de vijf jaar daarvoor. Deze gestage verschuiving richting meer isolationisme, die de meeste media nauwelijks opmerken, is zeker niet bevorderlijk voor een sterke groei van de handel. En juist die groei is de motor achter werkgelegenheid en bbp-groei op lange termijn.

De VS krijgt op dit moment inderdaad veel media-aandacht vanwege tarieven. Maar deze enorme toename van handelsbelemmeringen komt toch niet alleen uit het Witte Huis?

Dit is een belangrijke verduidelijking die we in het debat willen inbrengen. De VS staat zeker niet alleen in zijn protectionistische beleid. Het maakt deel uit van een veel bredere trend richting unilateralisme in de handel: de gestage uitholling van het multilaterale handelssysteem. Ook overheden in andere regio’s – Zuidoost-Azië en, in mindere mate, Latijns-Amerika – voeren vormen van handelsbeperkingen in. Dat zijn niet per se tarieven; het kan ook gaan om verstorende subsidies of exportbeperkingen.

Hoeveel invloed heeft de VS eigenlijk?

Een nuance die soms ontbreekt, is dat de VS goed is voor slechts tien procent van de wereldwijde handelsstromen. Vergeleken met de jaren dertig heeft het land eenvoudigweg niet meer dezelfde marktmacht. We zijn ons er wel sterk van bewust hoe landen kunnen reageren op het ‘America First’-beleid.

Welke opties hebben landen?

Ze kunnen kiezen voor onderhandelen. Of de tarieven accepteren. Of terugslaan. Onze grote zorg vanuit systeemperspectief is dat andere grote economieën gaan vergelden – de Europese Unie, China of Canada bijvoorbeeld. Dan kunnen we uitkomen op een escalatie van tarieven binnen de G20 of zelfs de G7. Dat zou uiteraard buitengewoon zorgelijk zijn. Onze boodschap is: kijk naar het grotere geheel en vermijd vergelding. Blijf kalm en ga onderhandelen.

En welk advies kan ICC bedrijven geven om met de trend van unilateralisme en protectionisme om te gaan?

Uit gesprekken die we samen met het Internationaal Monetair Fonds voerden met een breed scala aan bedrijven, hebben we zes best practices afgeleid waarmee bedrijven zich in deze zeer onzekere omgeving staande kunnen houden.

1. Het klinkt misschien simpel, maar er is geen reden om overdreven te reageren of de waan van de dag te volgen. Wij vinden het belangrijk dat bedrijven het hoofd koel houden.

2. We raden sterk aan om intern kennis op te bouwen: de betrokken teams moeten goed op de hoogte zijn van tarieven, wisselkoersschommelingen en andere handelsbelemmeringen. Soms moeten bedrijven die kennis ook doorgeven aan hun supply chain.

3. Bedrijven zouden een noodplan moeten hebben. Zodra er signalen zijn van mogelijke veranderingen in het handelsbeleid, weten ze dan welke gevolgen tarieven of andere import- of exportbeperkingen voor hen kunnen hebben. Vervolgens kunnen ze daarop inspelen, op korte termijn en mogelijk ook op middellange en lange termijn.

4. Investeer in informatie. We weten dat niet elk bedrijf dit kan, maar gebruik waar mogelijk geavanceerde technologie zoals AI om zicht te krijgen op verschuivingen in de supply chain, mogelijke beleidswijzigingen en onzekerheden. Gebruik die inzichten om supply chains en volumes te sturen.

5. Heldere communicatie met leveranciers is cruciaal. Staat u bovenaan de supply chain of daar vlakbij, onderhoud dan goede relaties met uw leveranciers, zeker als die strategisch of langlopend zijn. Maak een gezamenlijk plan van aanpak voor de hele supply chain.

6. We adviseren effectieve belangenbehartiging. Bedrijven kunnen organisaties als ICC inzetten om het overheidsbeleid op een constructieve manier te beïnvloeden.

ICC werd in 1919 opgericht om open wereldhandel en investeringen te bevorderen na de Eerste Wereldoorlog – en daarmee ook vrede. Welke positie neemt ICC in de wereld van vandaag in?

Wij zien dit als een sleutelmoment voor ICC om op te staan. We beseffen goed welke verantwoordelijkheid we nu hebben om effectief in te spelen op de behoeften van het bedrijfsleven. Dat doen we vanuit onze positie in het WTO-systeem, in de VN en met ons wereldwijde netwerk van kamers van koophandel. Ik zie ICC als een plek waar bedrijven bijeen kunnen komen om open en eerlijk te bespreken hoe zij omgaan met de uitdagingen waar ze voor staan.

Hoe gaat ICC dit in de praktijk bereiken?

Extern hebben we drie hoofddoelen. Ons eerste doel is het behoud van het bestaande multilaterale handelssysteem, dat van vitaal belang is voor de wereldeconomie en voor de samenleving als geheel. Daar hoort ook het behoud van de WTO bij. De WTO mag dan niet ‘het nieuwste van het nieuwste’ zijn, ze vormt wel de basis onder een groot deel van de internationale handel en is cruciaal voor ontwikkelingslanden en opkomende economieën. Vorig jaar publiceerden we onderzoek waaruit bleek dat de gevolgen voor de handel enorm zouden zijn als de WTO van de ene op de andere dag zou verdwijnen. Eén voorbeeld: de handelsstromen in Afrika ten zuiden van de Sahara zouden binnen vijf jaar met 40 procent dalen.

Het tweede punt is: hoe pleiten we opnieuw op een overtuigende manier voor internationale handel? Twintig jaar geleden was de heersende consensus dat multilaterale handel iets goeds was. Ik vrees dat die opvatting op veel fronten verloren is gegaan. Daarom willen we kijken hoe we het debat over handel concreet, realistisch en creatief weer in balans kunnen brengen.

Het derde en laatste punt: nu de wereld een protectionistische richting op lijkt te gaan, welke praktische oplossingen kan het bedrijfsleven aandragen in gesprekken met overheden om het systeem te versterken? Een voorbeeld. Het geschillenbeslechtingsmechanisme van de WTO werkt niet meer, omdat de VS onder de regering-Obama weigerde nieuwe rechters te benoemen. Daardoor kan de WTO nog maar moeilijk orde en discipline binnen het multilaterale systeem bewaken. We erkennen dat de kans klein is dat dit onder de nieuwe regering-Trump wordt opgelost. Als alternatief voor het klassieke model van WTO-geschillenbeslechting werken we aan het idee van arbitrage tussen staten, om handelsgeschillen te beslechten en zo escalatie te voorkomen. Juist dit soort praktische, maar potentieel zeer waardevolle stappen moeten we met meer kracht doorzetten. Deze oplossingen komen sterk voort uit de behoeften van het bedrijfsleven – in ons geval de leden van ICC. Samen benoemen we de problemen, werken we aan praktische oplossingen en gebruiken we vervolgens onze positie om die oplossingen te bepleiten.