Wereldhandel – dringend toe aan hervorming

Valerie Picard is Head of Trade op het hoofdkantoor van de International Chamber of Commerce. We spraken haar over onze meest prangende vragen over de huidige staat van de wereldhandel.

De internationale handelsomgeving verandert voortdurend. 2025 was echter bijzonder turbulent en onvoorspelbaar. Hoe reageert de International Chamber of Commerce daarop?

De gebeurtenissen van eerder dit jaar zijn in veel opzichten een schok: een omslagpunt in het wereldhandelssysteem. Toch zijn ze niet los te zien van de bredere context. Ze maken deel uit van een langere trend van toenemend protectionisme, oplopende geopolitieke spanningen en andere structurele verschuivingen die zich al meer dan tien jaar opbouwen. De gestage toename van handelsbarrières sinds de financiële crisis van 2007–2008 illustreert dat patroon duidelijk.

Bij ICC zien wij dit als een kantelpunt. Het is een kans om de hardnekkige problemen die het wereldhandelssysteem remmen eindelijk aan te pakken.

Als de stem van het wereldwijde bedrijfsleven dringt ICC al lang aan op hervorming van het multilaterale handelssysteem. Daarmee sluiten wij aan bij bedrijven van elke omvang en uit elke sector wereldwijd: voorspelbare handel op basis van regels is de basis voor groei, innovatie en veerkrachtige supply chains. Al jaren wijzen wij op de noodzaak van nieuwe regels die uitgaan van de praktijk van bedrijven, van een volledig functionerend systeem voor geschillenbeslechting en van transparantie:

Tijdens de vorige ministeriële conferentie van de WTO pleitten wij voor een integrale hervorming van de WTO, om het wereldhandelssysteem weer op een stevige basis te zetten. Met het oog op de volgende ministeriële conferentie vragen wij de leden om een serieuze toezegging het wereldhandelssysteem nieuw leven in te blazen – dit keer met de grootst mogelijke urgentie. Er moet een gestructureerd en samenhangend proces komen, ook als dat begint met een representatieve groep leden. En het kan niet wachten.

Tegelijkertijd is verlenging van hetWTO-moratorium op douanerechten op elektronische transmissiesvan cruciaal belang. Het houdt digitale handel voorspelbaar en vrij van tarieven, waardoor bedrijven – en vooral het mkb – zonder extra kosten of complexiteit kunnen deelnemen aan de mondiale digitale economie. Het biedt ook de stabiliteit en zekerheid waar investeerders naar zoeken, wat economieën helpt buitenlandse directe investeringen aan te trekken en te behouden. Als het moratorium afloopt, komt er schadelijke onzekerheid en onvoorspelbaarheid in het handelssysteem. Er ontstaan nieuwe tarifaire en non-tarifaire barrières, en de digitale economie dreigt verder te fragmenteren op een moment dat stabiliteit het hardst nodig is.

Wat bedoelt u met ‘het wereldhandelssysteem nieuw leven inblazen’?

Het betekent dat we het wereldhandelssysteem naar de 21e eeuw brengen, zodat het werkt voor de bedrijven die het elke dag gebruiken. Dat gaat om herstel van vertrouwen, voorspelbaarheid en stabiliteit. Maar ook om regels die aansluiten bij de moderne bedrijfspraktijk, en om een systeem dat werkt voor bedrijven van elke omvang, overal.

U noemt de WTO. Hoe verhouden de uitdagingen van deze organisatie zich tot de huidige situatie?

Niet alleen de WTO staat onder druk, maar het hele op regels gebaseerde systeem. Dat is een probleem, want dat kader bepaalt hoe de wereldhandel in de praktijk werkt. En de realiteit is: er is geen plan B. Er bestaat niets anders dat de stabiliteit, voorspelbaarheid en gemeenschappelijke regels biedt waarop bedrijven elke dag vertrouwen.

Het is verleidelijk om vooral te kijken naar wat niet werkt, maar het huidige systeem levert handelaren wereldwijd enorme waarde op, zeker in ontwikkelingslanden. Onderzoek van Oxford Economics in opdracht van ICC laat zien dathet instorten van het op de WTO gebaseerde systeem kan leiden tot een daling van 33% in de handel in niet-brandstofgoederen in ontwikkelingslanden, met verliezen tot 43% in lage-inkomenslanden en een totale bbp-daling van meer dan 5%.Dat herinnert er nadrukkelijk aan dat het huidige multilaterale kader, met al zijn onvolkomenheden, onmisbaar blijft.

De realiteit is dat het in het huidige geopolitieke klimaat onmogelijk zou zijn om de WTO opnieuw op te bouwen, of iets wat daarbij in de buurt komt. Vanuit het bedrijfsleven gezien is de reden waarom het systeem is opgericht – de zekerheid en voorspelbaarheid die het biedt – nog altijd even relevant en urgent. De grondbeginselen ervan blijven essentieel voor bedrijven die over de grens werken: gelijke behandeling van alle handelspartners, non-discriminatie en de voorspelbaarheid van duidelijke, afdwingbare afspraken op basis van regels.

Laten we het over duurzaamheid hebben. Wat zijn de belangrijkste knelpunten, en zijn duurzame richtlijnen überhaupt haalbaar?

Om te beginnen: wij denken dat duurzame richtlijnen haalbaar zijn. Maar dan zijn politieke wil, echte coördinatie en serieuze inbreng vanuit het bedrijfsleven nodig bij het ontwerp en de invoering. Wat we niet nodig hebben, is een lappendeken van concurrerende regels die onzekerheid, complexiteit en extra kosten opleveren. Daarom hebben wijprincipes opgesteld voor het ontwerp van een effectief Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM),die door overheden en internationale organisaties zijn erkend als praktisch referentiepunt.

Een ander terrein waarop wij zeer actief zijn, is de circulaire economie. Wij zien grote kansen voor nieuwe verdienmodellen in decirculaire economie, maar handelsbarrières staan in de weg. Om de circulaire economie te laten werken is nauwere samenwerking nodig, zodat standaarden en regelgeving op elkaar aansluiten. Ook zijn er geharmoniseerde wetten nodig voor een soepeler stroom van secundaire materialen. Verder is technische expertise in de beleidsvorming nodig om oplossingen werkbaar te houden. Ten slotte moeten internationale kaders zoals het Verdrag van Bazel worden geactualiseerd, zodat circulaire materiaalstromen beter worden ondersteund.

Een derde prioriteit is het wegnemen van barrières voor milieugoederen en -diensten. Bedrijven moeten toegang hebben tot de technologie, diensten en expertise die de groene transitie vraagt. Dat is essentieel voor duurzame groei en innovatie op grote schaal.

U pleit voor multilaterale afspraken. Maar eerder beschreef u juist de afbrokkeling van het huidige op regels gebaseerde systeem. Die twee gaan niet samen.

Precies daarom spreken wij over het nieuw leven inblazen van het systeem – om het weer geschikt te maken voor zijn taak. Het systeem levert niet wat het zou moeten leveren, en dat moet veranderen. Er ligt een lange lijst met kwesties en een stevige onderhandelingsagenda. Maar het begint met een gedeelde toezegging: vertrouwen herstellen en het kader moderniseren, zodat het echt iets oplevert voor het bedrijfsleven en de wereldeconomie.

Laten we naar Nederland kijken. Welke rol ziet u voor Nederlandse bedrijven bij het nieuw leven inblazen van het systeem?

Nederland beschikt over enorm veel handelskennis en douane-expertise. Nederlandse bedrijven staan in de voorhoede van de wereldhandel. Als spelers in een van de drukste handelsknooppunten ter wereld, met diepgaande kennis van logistiek, douane en compliance, ziet u van dichtbij hoe regels, verstoringen en onzekerheid uitpakken in mondiale supply chains. Dat geeft u een uniek perspectief – van de dagelijkse praktijk van mkb-bedrijven in mondiale waardeketens tot de kansen en uitdagingen van digitalisering en de groene transitie.

In het huidige klimaat moeten overheden en bedrijven nauwer samenwerken dan ooit. Bij ICC bepleiten wij wereldwijd een sterk en open multilateraal handelssysteem. Die stem is het sterkst wanneer onze leden zich actief inzetten en hun praktijkervaring inbrengen voor werkbare, geloofwaardige oplossingen. Juist Nederlandse bedrijven zijn goed gepositioneerd om een leidende rol te nemen – in eigen land én internationaal. Zij kunnen delen wat zij in de praktijk zien, praktische oplossingen aandragen en opkomen voor het systeem dat hen in staat stelt met vertrouwen over de grens te handelen en te investeren.