CBAM gaat de definitieve fase in: wat bedrijven moeten weten

CBAM gaat de definitieve fase in: wat bedrijven moeten weten

Op 1 januari 2026 is het EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) zijn definitieve fase ingegaan. Na twee jaar van rapportage in een overgangsperiode gaat het systeem nu over naar een fase waarin importeurs van CBAM-goederen in de loop van de tijd financiële gevolgen ondervinden.

Tijdens de overgangsperiode moesten bedrijven vooral de ingebedde emissies van bepaalde ingevoerde producten rapporteren. Vanaf 2026 verandert CBAM van een rapportageverplichting in een financieel mechanisme. Importeurs moeten uiteindelijk CBAM-certificaten kopen en inleveren die overeenkomen met de ingebedde emissies van hun goederen. De prijs van die certificaten is gekoppeld aan het EU-emissiehandelssysteem.

CBAM geldt op dit moment voor ijzer en staal, aluminium, cement, kunstmest, waterstof en elektriciteit. In de eerste week van de definitieve fase zijn ruim 10.000 douaneaangiften met CBAM-goederen geregistreerd, waarvan het merendeel ijzer en staal betrof. CBAM is dus niet langer theorie. Het is operationeel en beïnvloedt de handelsstromen nu al.

Half december publiceerde de Europese Commissie een omvangrijk pakket uitvoeringsregels om het systeem operationeel te maken. Deze regels gaan over verificatie, het CBAM-register, de status van toegelaten aangever, standaardwaarden en de berekening van ingebedde emissies. Dat schept meer duidelijkheid, maar levert bedrijven ook veel technische details op waarmee zij rekening moeten houden.

Een centrale eis betreft de status van toegelaten CBAM-aangever. Vanaf maart 2026 moeten importeurs die boven de geldende drempel uitkomen deze status hebben om CBAM-goederen in de EU in te voeren. De vergunning is niet zomaar een formaliteit. Bedrijven moeten aantonen dat zij aan de verplichtingen kunnen voldoen en in bepaalde gevallen financiële zekerheden stellen. Voor bedrijven die met indirecte douanevertegenwoordigers werken, kan het nodig zijn de verdeling van aansprakelijkheid en de contractuele afspraken zorgvuldig tegen het licht te houden.

De berekening van de ingebedde emissies is essentieel voor het mechanisme. Bedrijven kunnen werkelijke emissiegegevens van producenten gebruiken of uitgaan van de standaardwaarden van de Commissie. Die standaardwaarden worden echter in de loop van de tijd steeds strenger. In 2026 bevatten zij al een opslag, en die loopt de jaren daarna verder op. Werken met standaardwaarden kan de CO₂-kosten daardoor fors verhogen ten opzichte van geverifieerde werkelijke gegevens.

Tegelijk moeten werkelijke emissies worden geverifieerd door een verificateur die door de EU is geaccrediteerd. Dat kan in het eerste jaar van de uitvoering praktische problemen opleveren. De volledige lijst van geaccrediteerde verificateurs wordt later in 2026 verwacht, wat vragen oproept over de beschikbare verificatiecapaciteit en de timing. Bedrijven moeten goed nagaan of hun gegevens op orde zijn en hoe zij de verificatie plannen, om problemen op het laatste moment te voorkomen.

CBAM-certificaten zijn digitale instrumenten die staan voor één ton ingebedde CO₂. De prijs weerspiegelt de gemiddelde EU ETS-prijs. In 2026 is de prijs gebaseerd op kwartaalgemiddelden; vanaf 2027 worden de prijzen wekelijks gepubliceerd. De eerste jaarlijkse CBAM-aangifte en het inleveren van de certificaten moeten uiterlijk 30 september 2027 plaatsvinden. Vanaf 2027 moeten toegelaten aangevers ook gedurende het jaar een minimumaantal certificaten aanhouden. Dat brengt extra aandachtspunten voor de cashflow met zich mee.

De Commissie onderzoekt al of CBAM moet worden uitgebreid naar meer downstreamproducten. Gebeurt dat, dan kunnen de komende jaren meer soorten goederen onder het systeem vallen. Daarnaast wordt nog verduidelijking verwacht over de manier waarop CO₂-prijzen die al in het productieland zijn betaald, worden meegewogen bij de berekening van de CBAM-kosten.

Voor bedrijven die internationaal handelen is CBAM daarom niet zomaar een extra milieuregel. Het verandert de manier waarop invoer in de praktijk verloopt. Het heeft gevolgen voor inkoopbeslissingen, leveranciersrelaties, gegevensverzameling en financiële planning. Betrouwbare emissiegegevens, helder inzicht in de supply chain en tijdige afstemming met producenten buiten de EU worden steeds belangrijker.

Bedrijven zouden moeten nagaan of hun huidige systemen de ingebedde emissies nauwkeurig kunnen volgen, of afspraken met leveranciers duidelijk vastleggen wie verantwoordelijk is voor gegevens en verificatie, en hoe mogelijke CO₂-kosten de prijsstelling en de concurrentiepositie kunnen beïnvloeden. Vooral in sectoren als ijzer en staal kunnen de gevolgen groot zijn.

CBAM wil klimaatbeleid en handel nauwer met elkaar verbinden. Het systeem blijft in ontwikkeling en verdere wijzigingen zijn te verwachten. ICC blijft deze ontwikkelingen nauwlettend volgen, het gesprek aangaan met leden en bijdragen aan de discussie over de praktische uitvoering. Het blijft belangrijk dat het mechanisme werkbaar, voorspelbaar en proportioneel is voor internationaal actieve bedrijven.

Wat onzeker blijft

Verschillende onderdelen zijn nog in ontwikkeling:

• Definitieve regels over de CO₂-prijs die buiten de EU is betaald.

• Mogelijke uitbreiding naar downstreamproducten.

• Praktijkervaring met de capaciteit van verificateurs.

• Ontwikkeling van parallelle CBAM-regimes in andere rechtsgebieden.

Voor internationaal actieve bedrijven kunnen meerdere CO₂-grensmechanismen naast elkaar ontstaan, in plaats van één gezamenlijk kader.

Met die mogelijkheid moet rekening worden gehouden in de compliance-planning voor de middellange termijn.

Praktische prioriteiten voor 2026

• Bevestig de status van toegelaten aangeveren beoordeel de contractuele verdeling van aansprakelijkheid.

• Breng de financiële blootstelling in kaartvoor scenario’s met zowel standaardwaarden als geverifieerde emissies.

• Versterk de dataprotocollen in de supply chain, vooral voor precursorproducten.

• Integreer CBAM in de financiële planning, in plaats van het te behandelen als een rapportageverplichting.

Tijdige afstemming verkleint de kans op verstoringen bij de douane en op onverwachte kosten voor certificaten.